İhalelerde 2020 Yılı Parasal Limitleri, Neler Anlatıyor?

İHALELERDE 2020 YILI PARASAL LİMİTLER, NELER ANLATIYOR?

Kamu İhale Kurumu (KİK), 2003 yılından beri her yıl 1 Şubat tarihinden geçerli olmak üzere ihalelerdeki parasal limitleri yenileyerek, Resmi Gazetede yayınlamaktadır. Bu kapsamda 29 Ocak 2020 tarihli Resmi Gazetede;

  • İhalelere yönelik başvurulardaki KİK’e yapılacak başvuru bedelleri (Bkz:4734 sayılı Kanunun 53/j Maddesi),
  • Bazı istisna alımlarındaki üst limitleri (Bkz:4734 sayılı Kanunun 3/g Maddesi) ile bazı pazarlık alımlarındaki üst limitler (Bkz:4734 sayılı Kanunun 21/f Maddesi),
  • Yaklaşık maliyette dikkate alınarak eşik değerleri (Bkz:4734 sayılı Kanunun 8. Maddesi) ,
  • Yükleniciden tahsil edilecek sözleşme bedelinin onbinde beşi oranındaki KİK payının alınacağı, sözleşme bedellerinin üst sınırını (Bkz:4734 sayılı Kanunun 53/j Maddesi) ,
  • İş deneyimi bulunmayan mühendis veya mimarların, aldıkları lisans eğitimine uygun yapım işi ihalelerine başvurularında hesaplanacak parasal limitleri (Bkz:4734 sayılı Kanunun 62/h Maddesi),

yayınlanmıştır. Ancak 2003 yılında belirlenen parasal limitler ile günümüzdeki tutarlar kıyaslandığında, oldukça ilginç bazı hususlar göze çarpmaktadır. Keza “Avrupa Birliği Normlarına” göre hazırlanan ve 2003 yılında yürürlüğe giren 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun yine Avrupa Birliği para cinsi üzerinden 2020 yılına göre kıyasladığımızda aşağıdaki sonuçlara ulaşılmıştır:

1-İhalelere yönelik başvuru bedelleri, Avrupa Birliği para cinsi kapsamında, yaklaşık %44 düştü!

29 Ocak 2020 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Tebliğ ile Kamu İhale Kurumuna itirazen şikâyet yapmak için ödenecek para miktarı da belirlendi. Buna göre yaklaşık maliyeti en düşük ihalelerde itirazen şikâyet bedeli 6.139 lira (TL) yani ortalama 937 Euro (€) oldu. Oysa bu rakam 2003 yılında 3.000 lira yani, 1.671 Euro idi.

Yine yaklaşık maliyeti en yüksek ihalelerde itirazen şikayet bedeli 24.571 lira (TL) yani ortalama 3.752 Euro (€) oldu. Oysa bu rakam 2003 yılında 12.000 lira yani, 6.685 Euro idi.

Özetle 17 senede, ihalelere yönelik başvurular, Avrupa Birliği resmi parası Euro üzerinden, % 44 daha ucuzlamıştır.

2- İş deneyimi bulunmayan mühendis veya mimarların mezuniyet belgelerinin hesabında uygulanan parasal limitler, Avrupa Birliği para cinsi kapsamında, yaklaşık % 20 düştü!

29 Ocak 2020 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Tebliğ ile iş deneyimi bulunmayan mühendis veya mimarların, ihalelere katılması durumunda mezuniyet belgelerinin iş deneyim  olarak değerlendirilmesinde kullanılan parasal limitler de belirlendi. Buna göre,  bu limit 358.977,00 liraya yani 54.814 Euro’ya yükseltildi. Oysa bu limit, Kanunun yürürlüğe girdiği 2003 yılında, 122.387 lira yani, 68.182 Euro’ya denk gelmekteydi!

Özetle 17 senede bu limit, Avrupa Birliği resmi parası üzerinden % 20 azalmıştır!

3. Rekabetin az ve yolsuzluk riskinin çok olduğu ihale ve alımlardaki parasal limitler Avrupa Birliği para cinsi kapsamında, yaklaşık % 77 arttı!  

Rekabetin en az ve yolsuzluk riskinin en fazla olduğu bazı “pazarlık ihalesi” ile “istisna alımı” ve “doğrudan temin alımlarındaki” 2020 yılına ait üst limitler, yine Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe girdi. Bu kapsamda;

Kanun’un 21/f maddesi kapsamında yapılabilen pazarlık ihalelerindeki üst limit, 323.398,00 liraya yani 49.381 Euro’ya yükseltildi. Oysa bu üst limit, Kanunun yürürlüğe girdiği 2003 yılında, sadece 50.000 lira yani, 27.855 Euro’ya denk gelmekteydi!

Yine Kanun’un 3/g maddesi kapsamında yapılabilen istisna alımlarındaki üst limit, 14.877.509 liraya yani 2.271.722 Euro’ya yükseltildi. Oysa bu üst limit, Kanunun yürürlüğe girdiği 2003 yılında, sadece 2.300.000 lira yani, 1.281.337 Euro’ya denk gelmekteydi!

Doğrudan Temin alımlarda da durum farklı değil. Örneğin Kanun’un 22/d maddesi kapsamında büyük şehir belediyeleri sınırları içerisindeki idarelerde yapılabilen doğrudan temin alımların üst limiti, 97.008 liraya yani 14.813 Euro’ya yükseltildi. Oysa bu üst limit, Kanunun yürürlüğe girdiği 2003 yılında, sadece 15.000 lira yani, 8,357 Euro’ya denk gelmekteydi!

Özetle 17 senede, rekabetin az olduğu ancak yolsuzluk riskinin fazla olduğu ihale ve alımların üst limitleri, Avrupa Birliği resmi parası üzerinden % 77 artmıştır!

4. Son 17 yılda Euro üzerinden %44 ucuzladı

İhalelere yönelik itirazen şikâyet başvurularında, 2003 yılından günümüze kadar Euro üzerinden %44 daha ucuzladığı görülmektedir. Bu durumun, ihaleler kapsamında hak arama özgürlüğünün kullanılmasına, olumlu katkısı olduğunu değerlendiriyorum.

Aynı şekilde, iş deneyimi bulunmayan mühendis veya mimarların, ihalelere katılması durumunda mezuniyet belgelerinin iş deneyim olarak değerlendirilmesinde kullanılan parasal limitlerin AB para birimi üzerinden  % 20 azaltılmasının da yapım ihalelerine katılacak vasıflı kişilerin arttırılması ve rekabet oluşması adına olumlu olacağını öngörüyorum.

Ancak rekabetin en az olduğu, 3-5 kişinin davet edilmesine dayalı Pazarlık İhalesi, Doğrudan Temin ve İstisna Alımlarındaki üst limitlerin, günümüze kadar Euro üzerinden % 77 artırılması, vahim bir durumdur! Çünkü bu tür alımlarda Kamu İhale Kurumu’nun denetleme yetkisi de bulunmamaktadır! Yani, idarelerin denetlenemeyen alımlarındaki yetkilerinin ve tutarlarının artırılması, yapılan yolsuzluğun riskini ve miktarını da, artırmıştır!

17 sene içerisinde, kamuya gelir getirici itirazen şikâyet bedellerinin, AB para birimi üzerinden  %44 azaltılması, buna mukabil KİK denetimi dışındaki alım limitlerinin % 77 yükseltmesi, kendi içerisinde bir çelişki oluşturmaktadır. Aynı zamanda da bu durumun, kamu güvenirliği ve kamu zararı kapsamında da ele alınması gerekmektedir.

Temennimiz, “Pazarlık İhalesi”, “Doğrudan Temin” ve “İstisna Alımlarındaki” üst limitlerin düşürülmesi, kamu kaynaklarının heba edilmesinin önlenmesidir.